Geallieerde topontmoeting in Jalta.

Alles over Wereldoorlog 2.

Moderators: Messalina, Tandorini

Geallieerde topontmoeting in Jalta.

Berichtdoor Tandorini » 08 jul 2011, 21:21

De grote drie, Churchill (Groot-Brittannië), Roosevelt (Verenigde Staten) en Stalin (Sovjet-Unie), op de Conferentie van Jalta. Deze werd gehouden in de voormalige zomerresidentie van de tsaar, het Livadiapaleis, van 4 tot 11 februari 1945.

Begin februari 1945 ontmoetten de Amerikaanse president Franklin Roosevelt, de Britse premier Winston Churchill en Sovjet-leider Jozef Stalin elkaar in Jalta, een badplaats aan de Krim. Op dat moment was het einde van de oorlog in Europa in zicht: het Rode Leger stond op 70 km van Berlijn en de westerse geallieerden hadden, na het afslaan van het von Rundstedt-offensief, met succes de tegenaanval ingezet.

De regeling van netelige problemen zoals het lot van Duitsland en Polen en de afbakening van de invloedssferen in Oost-Europa kon niet langer uitgesteld worden. De situatie in Azië kreeg voorlopig minder aandacht, de strijd tegen Japan was immers nog volop bezig.
De conferentie van Jalta was haastig samengeroepen en aan westerse kant nogal slordig voorbereid. Rond de "Grote Drie", bijeengekomen in het zomerpaleis van de laatste tsaar, verdrongen zich meer dan duizend medewerkers en adviseurs. Zo maakte de jonge Andrei Gromyko, op dat moment Sovjet-ambassadeur in Washington en van 1957 tot 1985 minister van Buitenlandse Zaken, deel uit van de Russische delegatie. De top van Jalta leidde na de oorlog tot een rijke mythevorming en de controverse is zelfs vandaag nog niet helemaal uitgewoed. "Jalta" ging de legende in als de bijeenkomst, waar het Europese continent in twee gedeeld werd. Een zieke, verzwakte Roosevelt - de president overleed twee maanden later - zou midden- en Oost-Europa zonder slag of stoot hebben uitgeleverd aan de Sovjet-Unie. De realiteit was echter veel ingewikkelder.

Voldongen feiten.
Latere critici van Jalta gaan er gemakshalve aan voorbij dat de uitkomst van de top vooral bepaald werd door de posities op het slagveld. Het Rode Leger bezette grote delen van Midden- en Oost-Europa, de westerse geallieerden bereikten pas begin maart de Rijn. Men kan even goed aanvoeren dat Roosevelt en Churchill in Jalta niet méér uit handen gaven dan wat Stalins leger al veroverd had. De eerste top met de Grote Drie, eind 1943 in Teheran, had al aangetoond dat de Sovjet-aanspraken in Polen en Oost-Europa voor grote onenigheid zouden zorgen.
Stalins onderhandelingspositie in Jalta was, door de situatie op het slagveld, ongemeen sterk en hij was vast van plan het onderste uit de kan te halen. Zijn eisen vormden een curieuze mengeling van veiligheidsbekommernissen en oude imperialistische ambities uit de tsarentijd. De landen in Midden- en Oost-Europa moesten definitief opgenomen worden in de Sovjet-invloedsfeer. Moskou wilde in geen geval terug naar de situatie voor 1939, toen de Sovjet-Unie omringd werd door een "cordon sanitaire" van anti-communistische staten. Dit betekende dat de Baltische republieken en het oostelijk deel van Polen deel bleven uitmaken van de Sovjet-Unie en dat de andere Oosteuropese landen loyale, lees Moskougetrouwe communistische regimes, geïnstalleerd werden. Voor een mondiaal veiligheidssysteem had Stalin weinig belangstelling, de bescherming van de Sovjet-Unie kreeg absolute voorrang.

Vier sheriffs.
Franklin Roosevelt was met zeer ambitieuze plannen naar Jalta afgereisd, 'Mr. Big' wilde er de grondslagen leggen van een heuse naoorlogse wereldorde. De president, in 1918 een jong onderminister van Marine, wilde kost wat kost de chaos van na de Eerste Wereldoorlog vermijden. In Roosevelt's "Grand Design" stond de blijvende samenwerking van de mogendheden centraal: de VS, Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie, aangevuld met China, moesten als "vier sheriffs" waken over het behoud van de internationale stabiliteit en de vrede.
Ook voor een doelmatige werking van de nieuwe Verenigde Naties was een goede samenwerking tussen de grootmachten noodzakelijk. De president oordeelde dat enkele territoriale toegevingen in Europa en Azië een aanvaardbare prijs waren voor Stalins medewerking. Roosevelt wilde Moskou in geen geval isoleren, hij meende dat Stalins achterdocht t.o.v. het westen mede toe te schrijven was aan de geïsoleerde positie, waarin de USSR na 1917 was terecht gekomen. Een harde confrontatie met Stalin, zo redeneerde de president, zou de situatie in Oost-Europa alleen maar erger maken. Er moest dus gepraat worden met Stalin, en Roosevelt rekende er op dat ook "Uncle Joe" (Stalin) zou bezwijken voor zijn charme en overredingskracht. Roosevelt wilde in Jalta van Stalin tevens de bevestiging krijgen dat de USSR zou deelnemen aan de eindstrijd tegen Japan. Het was begin februari 1945 niet duidelijk hoe lang de oorlog in Azië nog zou duren en Washington vreesde dat de eindoverwinning zeer veel Amerikaanse mensenlevens zou vergen. Moskou had er al in Oktober 1943 mee ingestemd om, enige tijd na de nederlaag van Duitsland, de oorlog te verklaren aan Japan. Als beloning eiste de Sovjet-Unie o.a. de Koerilen-eilanden en het zuidelijk deel van het schiereiland Sakkalin. In Jalta gingen Roosevelt en Churchill akkoord met deze eisen.

Zwakke broertje.
De oude bolsjevistenjager Churchill had minder illusies over de Sovjet-leider dan Roosevelt, maar Groot-Brittannië was in Jalta duidelijk de zwakste van de drie mogendheden. Engeland had, toen het in 1940 alleen stand hield tegenover Duitsland, een groot prestige verworven, maar het zat in 1945 financieel aan de grond. Churchill wou in Jalta de speciale relatie met de VS bestendigen, want hij besefte dat dit de enige manier was om de positie van Groot-Brittannië als wereldmacht veilig te stellen. Daarnaast wilde de premier dat Frankrijk, als compensatie voor de Russische opmars in Europa, hersteld werd in zijn status van Europese mogendheid en deelnam aan de bezetting van Duitsland.
De Grote Drie bereikten in Jalta overeenstemming over de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland, dat verdeeld zou worden in een Amerikaanse, Britse, Franse en Russische bezettingszone. De Sovjet-Unie, bevreesd voor een snelle Duitse heropstanding, bleef aandringen op de verdeling van het land en eiste, ter compensatie van de Russische verliezen, een enorme schadevergoeding. Aanvankelijk waren ook verschillende leden van de Roosevelt-administratie gewonnen voor draconische maatregelen zoals de versnippering van Duitsland, maar in Jalta stelde de Amerikaanse delegatie zich veel pragmatischer op. Net als Londen was Washington tot het besluit gekomen dat het herstel van de Duitse economie noodzakelijk was voor het evenwicht en de welvaart in Europa. Stalin werd voorlopig gepaaid met een vaag princiepsakkoord over Duitse herstelbetalingen.

Dode letter.
Over de bevrijde gebieden in Oost- en Midden-Europa werd een wat pompeuze verklaring de wereld ingestuurd, waarbij vrije verkiezingen en de installatie van democratische regimes centraal stonden. Deze verklaring was vooral bedoeld om de Amerikaanse publieke opinie te sussen en Stalin, die niet zonder succes inspeelde op Roosevelts ijdelheid, was graag bereid er enige lippendienst aan te bewijzen. Ook de structuur en de werking van de Verenigde Naties kregen definitief vorm in Jalta. Alle lidstaten hadden gelijke rechten, maar de grootmachten waren net iets gelijker. De VS, Groot-Brittannië, China, de USSR en Frankrijk werden permanente leden van de veiligheidsraad, mét vetorecht. Dit betekende in de praktijk dat de Sovjet-Unie bij stemmingen in de minderheid was, wat Stalins vertrouwen in de nieuwe organisatie niet vergrootte.
Het probleem Polen bleek virtueel onoplosbaar. In Jalta werd een ongemakkelijk compromis bereikt, maar het was zeer de vraag of dit ooit zou uitgevoerd worden. De voorlopige regeling van Lublin, die gedomineerd werd door Moskou-getrouwe communisten, zou uitgebreid worden met leden van de Poolse regering in Londen en er werden vrije verkiezingen gepland. Het Pools gebiedsverlies aan de Sovjet-Unie zou gecompenseerd worden door terreinwinst in Duitsland.
Na Jalta ging de verstandhouding tussen de mogendheden snel achteruit. In Polen weigerde de USSR vertegenwoordigers van de regering in Londen op te nemen in het Lublin-comité en van vrije verkiezingen was er geen sprake. De bevrijding van Centraal-Europa ging ondertussen in snel tempo verder: de hooggestemde verklaring van Jalta bleef dode letter en de USSR vergrootte op hardhandige wijze haar invloed in Roemenië, Bulgarije en Tsjechoslowakije. De barsten in de Grote Alliantie tussen de VS, Groot-Brittannië en de USSR waren voorgoed zichtbaar geworden. De laatste topontmoeting van de oorlog, die plaats vond in Potsdam in juli-augustus 1945, bevestigde alleen maar de onoverbrugbare meningsverschillen over Duitsland en Oost-Europa.
NEC JACTANTIA NEC METU ("zonder woorden, zonder vrees")

Avatar:De Siciliaanse vlag,oorspronkelijk uit 1282,de triskelion (trinacria) in het midden,is van oorsprong een oud Keltisch zonnesymbool.


Avatar gebruiker
Tandorini
Generaal
Generaal
 
Berichten: 2759
Geregistreerd: 30 mei 2008, 23:18

Keer terug naar 1940-1945.

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast

cron